پیش بینی و ارزیابی نتایج از راه حل های موجود و انتخاب قطعی یک راه حل برای رسیدن به هدف را تصمیم گیری می گویند.
نقش و اهمیت تصمیم گیری - زمینه رشد عاطفی ، اجتماعی و روانی بیشتری را در تصمیم گیرنده فراهم می آورد.
- تصمیم گیری درست و سنجیده کسب موفقیت و در نتیجه احساس رضایتمندی هر چه بیشتر را در فرد فراهم می آورد.
- حس مسوولیت پذیری را در فرد توسعه داده و به او کمک می کند تا پیامدهای تصمیم خود را شخصا بر عهده بگیرد.
- نیاز به استقلال طلبی فرد را ارضاء می نماید.
- موجب افزایش اعتماد به نفس و خود باوری درفرد می شود.
انواع تصمیم گیری
1 - ساده : تصمیم گیریهایی که در مورد مسائل روزمره و عادی زندگی گرفته می شود. مثل انتخاب مسیر خاص برای رفتن به مدرسه یا سرکار.
2 - اضطراری : تصمیم هایی هستند که در شرایط اضطراری، وقتی که به طور ناگهانی با مسئله ای مواجه می شویم اتخاذ می کنیم، برای مثال زمانی که دوستی با تعارف اولین سیگار پیشنهاد رفتار پرخطری را بدهد ما چه تصمیمی می گیریم ؟
3 - احساسی : تصمیم های هستند که بر اساس واکنش های هیجانی مثل احساس ترحم، ترس، نگرانی ، غم و ... گرفته می شود. مانند کمک به دیگران در شرایط بحرانی و خاص مانند وقوع زلزله یا سیل...
4 - آنی : تصمیم هایی هستند که در شرایط غیرمترقبه گرفته می شود. مثل زمان پدیدار شدن یک اتومبیل در مسیر حرکت ما که اتخاذ بهترین تصمیم و رفتار می تواند ما را از صحنه تصادف دور نماید. در این نوع تصمیم گیری معمولا اولین راه حلی که به ذهن خطور می کند انتخاب و اجرا می شود.
5 - تقدیری : زمانی که فرد از قدرت و مهارت تصمیم گیری کم بهره باشد. تصمیم را به شانس وا می گذارد مانند فردی که پاسخ صحیح سوال چهار گزینه ای را نمی داند ولی یکی از گزینه ها را علامت می زند.
6 - تاخیری : گاهی فرد برای فرار از تصمیم گیری آن را به تاخیر می اندازد، مانند کار امروز را به فردا انداختن است.
7 - تصمیم گیری منطقی و اساسی : تصمیم گیریهایی هستند که نیازمند به تعمق و تفکر بیشتری می باشند. زیرا اثرات آن تا مدت های طولانی زندگی فرد را تحت الشعاع خود قرار می دهند، مثل انتخاب رشته تحصیلی ، شغل و ... این نوع تصمیم گیری عموما بر اساس واقعیات صورت می پذیرد.
عوامل تاثیر گذار در تصمیم گیری
1 - اطلاعات : شامل دانش، آگاهی و اطلاعاتی است که درباره موضوع مورد تصمیم از منابع مختلف به دست می آوریم.
2 - فشارهای اجتماعی : شامل فرهنگ، آداب و رسوم، عرف و قانون جامعه ای است که تصمیم گیری می کنیم.
3 - موقعیت اجتماعی : شامل نقش و جایگاه و منزلت اجتماعی (اداری، تحصیلی، شغلی و ...) تصمیم گیرنده می شود.
4 - فشار همسالان و گروه : فشار گروههایی که به آن ها تعلق خاطر داریم نیز می تواند در تصمیم گیری ما دخالت داشته باشد.
5 - ویژگی های شخصی : عقاید، ارزش ها، احساسات و باورهای درونی هر شخص در تصمیم گیری های او تاثیر دارد.
6 - سن افراد : خصوصیات مربوط به هر دوره سنی مثل نوجوانی ، جوانی ، بزرگسالی و سالمندی در تصمیم گیری های افراد نقش به سزایی دارد.
7 - موقعیت مکانی و زمانی : قرار گرفتن در یک مکان و زمان خاص می تواند تصمیم گیری فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
8 - خواسته ها و آرزوهای والدین : تمایلات و خواسته های والدین در تصمیم گیری فرزندان مخصوصا نوجوانان، تاثیر زیادی دارد . مثلا فرزندی که مجبور می شود به خاطر رضایت والدینش رشته و شغل خاصی را بر خلاف میل و علاقه ی خود انتخاب نماید.
9 - رسانه های جمعی : تبلیغات و پیام هایی که از طریق رسانه های جمعی منتشر می شود، می تواند تصمیم گیری های افراد را تحت تاثیر قرار دهد.
مراحل تصمیم گیری
1 - مشخص کردن موضوع:
در این مرحله موضوع یا مشکل را تعریف و مشخص می کنیم، در مواقعی که فرصت لازم وجود دارد، با یادداشت کردن موضوع اصلی و تقسیم کردن به اجزاء تشکیل دهنده آن به بررسی دقیق تر می پردازیم.
2 - جمع آوری اطلاعات :
در این مرحله تمامی راه حل های موجود را از طریق بارش فکری جمع آوری می کنیم، تمامی راه حل ها چه خوب و چه بد که به ذهنمان می رسد را یادداشت کرده و هر یک را ارزش گذاری کرده یا نمره می دهیم.
3 - بررسی عواقب هر انتخاب:
در این مرحله تلاش می کنیم تا با استفاده از نیروی فکر و تجارب ذهن و همچنین نظرات دیگران به بررسی و پیش بینی پیامدهای مثبت و منفی هر یک از انتخاب های خود در مرحله قبلی بپردازیم.
4 - اجرای تصمیم گیری :
در این مرحله بهترین راه حل بررسی شده از میان انتخابا های قبلی را به مرحله اجرا می گذاریم و تصمیم خود را عملی می کنیم.
5 - ارزشیابی مجدد:
در این مرحله تصمیم گرفته شده را پس از اجرا، ارزیابی می کنیم اگر به نتایج مفید و مثبت دست یافتیم نشانهآن است که تصمیم گیری ما درست و موفقیت آمیز بوده است. ولی اگر به نتایج مورد نظر دست نیافتیم. راه حل های قبلی را مجددا بررسی می کنیم تا تصمیم گیری مناسب تری اتخاذ گردد.
روشهای تصمیم گیری
1 - در تصمیم گیری بهتر است با افراد آگاه متخصص و با تجربه مشورت نماییم.
2 - در مورد تصمیمات گروهی یا خانوادگی بهتر است نظر تمامی افراد گروه را نیز جویا شویم.
3 - برای این که تصمیم گیرنده خوبی باشیم، سعی کنیم خودآگاهی خود را افزایش دهیم.
4 - در مورد مسائل شخصی با حفظ و تقویت اعتماد به نفس، اجازه ندهیم دیگران برای ما تصمیم بگیرند.
5 - مسئولیت پیامدهای تصمیم خود را شخصا برعهده بگیریم.
6 - با مدیریت و کنترل هیجان های خود تصمیمات منطقی تری بگیریم. همان طور که حضرت علی (ع) فرمودند : هنگام خشم، نه تصمیم، نه تنبیه، نه دستور.
7 - در تصمیم گیریهای خود به تمام جوانب موضوع توجه کنیم.
8- سعی کنیم قبل از اجرای تصمیم خود پیامدهای مثبت و منفی آن را بررسی کنیم و امتیاز بدهیم.
9 - نگاه مثبت، توام با تفکر و شناخت باعث می شود که تصمیم های درست تر و منطقی تر بگیریم.
10 - فرصت تصمیم گیری را از دیگران دریغ نکنیم و به آن ها اجازه دهیم در مسائل مربوط به خودشان تمرین تصمیم گیری داشته باشند.
11 - شهامت تصمیم گیری را در خود و دیگران تقویت کنیم.
12 - به عوامل موثر در تصمیم گیری مانند اطلاعات درست و هنجارهای دینی و اجتماعی و ... توجه نماییم.
13 - هدف گذاری در زندگی مقدمه تصمیم گیری است. به عبارت دیگر افرادی که اهداف کوتاه و بلند مدت خود را در کلیه شئونات زندگی مشخص کرده باشند، راحت تر و مناسب تر تصمیم می گیرند.
14 - مطالعه زندگینامه انسانهای موفق در عرصه علم و ادب و اقتصاد و ... می تواند زمینه تصمیم گیری های مناسب تر را در فرد مهیا سازد.
موانع تصمیم گیری
احساسات و تفکراتی که مانع تصمیم گیری صحیح شده و ایجاد تردید میکنند:
1- انتظار و پیش بینی شکست در همان ابتدای تصمیمی گیری که میتواند به علت اعتماد بنفس و عزت نفس پایین فرد باشد.
2- تحت سلطه زیردست و یا مافوق قرار داشتن، که تصمیم نهایی از جانب آنها اتخاذ و دیکته میشود.
3- میل به اثر پذیری و پیروی از افکار، ایده ها و اصول دیگران.
4- تمایل فرد به احساس نا امیدی و تسلیم شدن زود هنگام در مقابل کوچکترین و کم اهمیت ترین موانع.
5- خودبینی، خودمحوی و یا غرور اجازه نمیدهد شخص اندرزهای دیگران را بجوید.
6- نیروی اراده ضعیف و سست و یا ساختار ذهنی مردد و متزلزل.
7- میل به تردید و دودلی مزمن که ممکن است به علت تجارب گذشته زندگی باشد.
8- عقده خود کم بینی و تمایل به تردید در تواناییهای فردی.
9- فقدان تعادل ذهنی، بی ثباتی اندیشه و دمدمی مزاجی.
10- تهییج و برانگیختگی مفرط، تحریک پذیری و نابردباری.
11- رویکرد بد بینانه به زندگی.
12- عادت به پشت گوش اندازی، تعلل و عذر تراشی بمنظور افکندن بار مسئولیت و پیامدها به دوش دیگران.
13- رفتار خشمگینانه و نفرت آمیز.
14- عدم برخورداری از استقلال اندیشه و تصمیم گیری که در آن فرد برای اتخاذ هر تصمیمی نظرات دیگران را جویا میشود.
15- رفتار تملق آمیز و یا گریز از معضلات زندگی.
16- رفتار وسواسی.
راهکارهای تصمیمگیری درست و منطقی:
1- در تصمیمگیری بهتر است با افراد آگاه، متخصص و با تجربه مشورت نماییم.
2- در مورد تصمیمات گروهی یا خانوادگی بهتر است نظر تمامی افراد گروه را نیز جویا شویم.
3- برای این که تصمیم گیرندهی خوبی باشیم، سعی کنیم خود آگاهی خود را افزایش دهیم.
4- در مورد مسائل شخصی با حفظ و تقویت اعتماد به نفس، اجازه ندهیم دیگران برای ما تصمیم بگیرند.
5- مسئولیت پیامدهای تصمیم خود را شخصاً برعهده بگیریم.
6- با مدیریت و کنترل هیجانهای خود تصمیمات منطقیتری بگیریم. همان طور که حضرت علی(ع) فرمودند: «هنگام خشم، نه تصمیم، نه تنبیه، نه دستور».
7- در تصمیمگیریهای خود به تمام جوانب موضوع توجّه کنیم.
8- سعی کنیم قبل از اجرای تصمیم خود پیامدهای مثبت و منفی آن را بررسی کنیم و امتیاز بدهیم.
9- نگاه مثبت، توأم با تفکّر و شناخت باعث میشود که تصمیمهای درستتر و منطقیتر بگیریم.
10- فرصت تصمیمگیری را از دیگران به ویژه فرزندانمان دریغ نکنیم و به آنها اجازه دهیم در مسائل مربوط به خودشان تمرین تصمیمگیری داشته باشند.
11- شهامت تصمیمگیری را در خود و دیگران تقویت کنیم.
12- به عوامل موثر در تصمیمگیری مانند اطلاعات درست، تأثیر فشار گروهها و دوستان، هنجارهای (جامعه، فرهنگ، مذهب)، رسانههای جمعی و ... توجّه نماییم.
13- به منظور جلب توجّه فرزندان به پیامدهای هر تصمیمگیری در مورد برخی از مخاطره آمیزترین تصمیمهای دورهی نوجوانی با آنها گفتگو کنیم.
14- هدفگذاری در زندگی، مقدّمهی تصمیمگیری است. به عبارت دیگر افرادی که اهداف کوتاه و بلند مدّت خود را در کلیهی شئونات زندگی مشخص کرده باشند، راحتتر و مناسبتر تصمیم میگیرند.
15- مطالعهی زندگینامهی انسانهای موفّق در عرصهی علم و ادب و اقتصاد و ... میتواند زمینهی تصمیمگیریهای مناسبتر را در فرد مهیا سازد.
+
نوشته شده در دوشنبه هشتم اسفند 1390ساعت 11:22 توسط خانم کریمی
|
